Mobiele telefoon volgen: zo werkt het veilig en snel

Inleiding

Uw mobiele telefoon is niet alleen een communicatiemiddel maar ook een apparaat dat continu uw locatie uitzendt. Of u nu belt, surft of een app gebruikt, uw toestel communiceert met zendmasten, wifi-netwerken en Bluetooth-signalen. Dit proces maakt het mogelijk om een telefoon tot op enkele meters nauwkeurig te volgen. In dit artikel leest u hoe mobiele telefoon tracking werkt, wie deze gegevens verzamelt, wat de juridische grenzen zijn en hoe u zelf veilig en snel uw toestel kunt traceren zonder uw privacy onnodig bloot te geven.

Hoe werkt mobiele telefoon tracking?

Een mobiele telefoon is ontworpen om constant verbinding te maken met het dichtstbijzijnde netwerk. Zodra u belt, stuurt het toestel een signaal naar een zendmast. Die mast registreert uw aanwezigheid en stuurt deze informatie door naar de provider. Zelfs wanneer u geen telefoongesprek voert, zendt de telefoon periodiek een zogenaamd “ping”-signaal uit om de verbinding met het netwerk te behouden. Hierdoor weten providers op elk moment welke zendmast in uw buurt actief is.

Naast zendmasten gebruiken smartphones ook wifi- en Bluetooth-antennes om de locatie te bepalen. Vooral in stedelijke gebieden, waar veel draadloze netwerken beschikbaar zijn, kan het apparaat via deze signalen een zeer precieze positie berekenen. Ook apps op uw telefoon, zoals kaarten- of weerdiensten, vragen vaak toestemming om locatiegegevens te verzamelen. Deze worden vervolgens gedeeld met de app-ontwikkelaar en vaak ook met advertentienetwerken. Het resultaat is een veelheid aan datapunten die samen een compleet beeld van uw bewegingen geven.

Wie bewaart uw locatiegegevens?

De belangrijkste bewaarders van locatiegegevens zijn de aanbieders van mobiele diensten. In de Verenigde Staten hebben providers zoals Verizon, AT&T en T-Mobile historische locatiegegevens van klanten gedurende maanden tot jaren. Uit documenten van de American Civil Liberties Union (ACLU) blijkt dat AT&T deze gegevens al sinds 2008 opslaat, zonder dat de bewaartermijn duidelijk in het privacybeleid wordt vermeld. Ook in Europa en Nederland bewaren providers zoals KPN, Vodafone en T-Mobile Nederland locatiegegevens, zij het met strengere regels onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).

Naast providers verzamelen grote technologiebedrijven zoals Google en Apple eveneens locatiegegevens via hun besturingssystemen en diensten. Deze worden vaak gebruikt voor het verbeteren van kaarten, het personaliseren van advertenties en het opbouwen van gebruikersprofielen. Datahandelaren kopen en verkopen deze informatie weer door aan derden, waardoor een telefoonnummer een van de belangrijkste identificatiemiddelen is geworden voor online profilering. Hieronder ziet u een overzicht van de geschatte bewaartermijnen van enkele grote Amerikaanse providers, gebaseerd op openbare documenten en rechtszaken.

Juridische aspecten van tracking

In de Verenigde Staten heeft het Hooggerechtshof bepaald dat de overheid in de meeste gevallen een rechterlijk bevel moet hebben op basis van ‘probable cause’ om toegang te krijgen tot historische locatiegegevens van een provider. Dit vloeit voort uit het Vierde Amendement, dat burgers beschermt tegen onredelijke huiszoeking. Voor realtime tracking, zoals het op afstand uitlezen van de GPS-positie, geldt dezelfde standaard. Toch blijkt uit onderzoek van de ACLU dat politiediensten regelmatig zonder bevel telefoons volgen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van zogenaamde Stingrays of door providers te verzoeken een telefoon te ‘pingen’.

In Nederland en de Europese Unie zijn de regels rondom tracking strenger vanwege de AVG. Providers mogen locatiegegevens alleen bewaren voor zover dat nodig is voor de dienstverlening of op grond van een specifieke wettelijke plicht. Politie en justitie hebben voor realtime tracking een machtiging van de rechter-commissaris nodig, gebaseerd op het Wetboek van Strafvordering. Toch bestaat er nog veel onduidelijkheid over de precieze reikwijdte van deze bevoegdheden, vooral wanneer het gaat om nieuwe technieken zoals cell site simulators. Een uitgebreide analyse van de juridische kaders vindt u bij de ACLU-documenten over mobiele telefoontracking.

Nauwkeurige trackingtechnieken

Naast de reguliere netwerksignalen bestaan er specifieke technologieën om telefoons zeer precies te lokaliseren. Cell site simulators, ook wel Stingrays genoemd, doen zich voor als een valse zendmast. Zodra een telefoon verbinding maakt met dit apparaat, kan de politie de exacte locatie en het unieke IMSI-nummer van de simkaart uitlezen. Deze methode werkt ook als de telefoon niet in gesprek is en heeft een nauwkeurigheid van enkele meters. Een tweede techniek is ‘pingen’: de provider stuurt een signaal naar de telefoon die deze dwingt te reageren, waarna de locatie via GPS of netwerksignalen wordt bepaald. Deze methode wordt vaak gebruikt om vermiste personen of verdachten op te sporen. Een diepgravend artikel over de werking en risico’s van Stingrays is te vinden bij ProPublica.

Veilig en snel uw telefoon traceren

Tracking is niet alleen een zaak van overheden en bedrijven; u kunt zelf ook uw telefoon lokaliseren wanneer u deze kwijt bent. Zowel Apple als Google bieden ingebouwde diensten: Zoek mijn iPhone (Find My) en Zoek mijn apparaat (Find My Device). Deze werken door regelmatig de locatie van uw toestel door te geven aan de cloud, zodat u via een andere telefoon of computer de positie kunt inzien. Het voordeel is dat u snel kunt handelen: u laat het apparaat een geluid maken, op afstand vergrendelen of de gegevens wissen. Zorg er wel voor dat deze functies zijn ingeschakeld in de instellingen en dat u een sterk wachtwoord gebruikt.

Voor een nog snellere en veiligere tracking is het verstandig om gebruik te maken van officiële apps en diensten. Vermijd externe trackingtools van onbekende aanbieders, omdat deze vaak uw gegevens misbruiken of de beveiliging van uw telefoon ondermijnen. Houd ook rekening met de batterij: continue locatiedeling verbruikt veel stroom. Schakel de functie alleen in wanneer u hem echt nodig heeft.

Hoe beschermt u uw privacy?

Omdat uw telefoon continu locatiesignalen uitzendt, is het onmogelijk om volledig onzichtbaar te zijn. Wel kunt u de hoeveelheid gedeelde informatie beperken. Hieronder vindt u een lijst met praktische maatregelen.

• Schakel locatievoorzieningen uit wanneer u ze niet gebruikt, bijvoorbeeld via de snelle instellingen in uw telefoon.
• Controleer per app welke rechten u hebt gegeven en trek locatietoestemming in voor apps die deze niet nodig hebben.
• Gebruik een VPN om uw internetverkeer te versleutelen, maar besef dat een VPN uw locatie via zendmasten niet verbergt.
• Zet Bluetooth en wifi uit op openbare plaatsen als u geen verbinding nodig heeft, omdat deze netwerken gebruikt worden voor tracking.
• Kies voor een mobiele provider met een duidelijk en kort bewaarbeleid, en vraag na wat er met uw gegevens gebeurt.
• Gebruik regelmatig de mogelijkheid om uw locatiegeschiedenis te wissen bij Google en Apple.

Afweging tussen gemak en privacy

Het volgen van een mobiele telefoon biedt onmiskenbare voordelen: u kunt uw gestolen of verloren apparaat terugvinden, hulpdiensten kunnen u lokaliseren bij een ongeval en apps kunnen routebeschrijvingen geven. Tegelijkertijd kleven er risico’s aan de massale verzameling van locatiegegevens. Overheden en bedrijven kunnen zonder uw medeweten een gedetailleerd profiel van uw bewegingen opbouwen. Door bewust om te gaan met de instellingen van uw telefoon en door te kiezen voor diensten die transparant zijn over hun gegevensverwerking, kunt u de controle behouden. De technologie staat niet stil, maar uw recht op privacy is het waard om te verdedigen.

Bronnen

EFF Surveillance Self-Defense – Mobile Phones: Location Tracking. https://ssd.eff.org/module/mobile-phones-location-tracking
ACLU – Cell Phone Tracking Documents. https://www.aclu.org/sites/default/files/field_document/cell_phone_tracking_documents_-_