Wat is ongewenste propaganda?
Ongewenste propaganda, ook wel opdringerige reclame of ongewenste advertenties genoemd, verwijst naar alle vormen van reclame die zonder toestemming van de gebruiker verschijnen. Dit kan variëren van pop-ups en banners tot videoadvertenties die automatisch afspelen en het browsen verstoren. In de context van de digitale wereld wordt deze term vaak gebruikt voor advertenties die via websites, apps of andere online platforms worden getoond zonder dat de gebruiker daarom heeft gevraagd. Het probleem is wereldwijd, maar in landen als Brazilië is er specifieke wetgeving, zoals de Código de Defesa do Consumidor (CDC), die dergelijke praktijken als misleidend of abusief kan bestempelen. In Nederland en België vallen deze praktijken onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en lokale consumentenwetten, maar de term ‘propaganda indesejada’ is oorspronkelijk Portugees en wordt vooral gebruikt in de Braziliaanse context. Het gaat dus om reclame die niet alleen hinderlijk is, maar vaak ook schadelijk voor de privacy of de prestaties van het apparaat.
Hoe herken je ongewenste propaganda?
Ongewenste propaganda is te herkennen aan een aantal kenmerken. Pop-ups die plotseling verschijnen terwijl je een website bezoekt, zijn een veelvoorkomend voorbeeld. Ook banners die niet kunnen worden gesloten of die je naar onbekende pagina’s leiden, vallen hieronder. Daarnaast zijn er advertenties die zich voordoen als systeemmeldingen of waarschuwingen, zoals ‘Uw computer is geïnfecteerd – klik hier om te repareren’. Dit zijn vaak pogingen om malware te verspreiden of persoonlijke gegevens te stelen. Verder kunnen ongewenste advertenties ook in apps voorkomen, bijvoorbeeld in gratis spelletjes die constant reclame tonen. Een ander signaal is dat het apparaat trager wordt of dat de databundel sneller opraakt, omdat de advertenties op de achtergrond data verbruiken. In de Braziliaanse wetgeving wordt dit soort reclame als ‘abusief’ beschouwd wanneer het de consument hindert in het normaal gebruik van een product of dienst.
Wat zijn de gevolgen van ongewenste propaganda?
De gevolgen van ongewenste propaganda zijn niet alleen irritant, maar kunnen ook serieus zijn. Ten eerste leidt het tot een slechte gebruikerservaring: websites laden langzamer, het scherm wordt volgezet met irrelevante content, en het navigeren wordt bemoeilijkt. Ten tweede kan het de privacy schenden. Veel van deze advertenties maken gebruik van trackingcookies of andere technieken om surfgedrag te volgen zonder expliciete toestemming. In sommige gevallen worden gebruikers doorgestuurd naar phishingpagina’s die eruitzien als legitieme websites, waarna creditcardgegevens of inlogcodes worden gestolen. Ook kunnen ongewenste advertenties malware bevatten die het apparaat infecteert. In extreme situaties kan dit leiden tot identiteitsfraude of financiële schade. Vanuit juridisch oogpunt zijn er in landen als Brazilië mogelijkheden om hiertegen op te treden, bijvoorbeeld via Procon, de Braziliaanse consumentenbeschermingsautoriteit. In Europa kunnen consumenten een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens of de ACM.
Hoe kun je ongewenste propaganda technisch verwijderen?
Er zijn verschillende technische methoden om ongewenste propaganda te verwijderen of te voorkomen. Hieronder volgt een stappenplan voor de meest gebruikte apparaten en browsers, gevolgd door een overzichtstabel.
- Google Chrome (desktop en mobiel): ga naar Instellingen > Site-instellingen > Advertenties en schakel de optie ‘Intrusieve advertenties blokkeren’ in. Dit filtert automatisch de meest agressieve pop-ups.
- Android-systeem (alle versies): open Instellingen > Verbindingen > Meer verbindingsinstellingen > Privé-DNS. Kies voor ‘Hostnaam van privé-DNS-provider’ en voer in: dns.adguard.com. Dit blokkeert advertenties op netwerkniveau.
- Google Play Protect: open de Play Store, tik op het profielicoon, kies Play Protect en voer een scan uit. Hiermee worden apps met adware gedetecteerd en verwijderd.
- Adblock-extensies: installeer een betrouwbare adblocker zoals AdGuard of GetAdBlock. Deze zijn beschikbaar voor Chrome, Firefox, Safari en andere browsers.
| Methode | Toepassing | Effectiviteit |
|---|---|---|
| Ingebouwde advertentieblokkering in Chrome | Desktop en mobiel | Goed voor pop-ups en banners, niet voor alle advertenties |
| Privé-DNS (AdGuard DNS) | Hele Android-systeem | Zeer effectief; blokkeert advertenties in apps en browsers |
| Play Protect-scan | Android-apps | Verwijdert adware, maar voorkomt geen toekomstige installaties |
| Adblock-extensies | Browsers | Hoog, maar werkt alleen in de browser |
Het is belangrijk om te weten dat geen enkele methode 100% effectief is. Sommige websites kunnen detecteren dat er een adblocker wordt gebruikt en vragen deze uit te schakelen. In dat geval kun je overwegen de website toe te voegen aan een witte lijst, tenzij de advertenties echt hinderlijk zijn. Ook is het raadzaam om regelmatig de geïnstalleerde apps te controleren op onbekende of verdachte programma’s. Voor een grondige aanpak combineer je meerdere methoden, zoals het inschakelen van Privé-DNS op Android en het gebruiken van een adblocker in de browser.
Een van de meest aanbevolen oplossingen is het gebruik van AdGuard DNS. Deze dienst filtert advertenties op DNS-niveau, wat betekent dat alle verkeer naar advertentieservers wordt geblokkeerd voordat het je apparaat bereikt. Dit werkt niet alleen in browsers, maar ook in apps en bij systeemupdates. Het instellen ervan is eenvoudig: via de Privé-DNS-instellingen op Android voer je ‘dns.adguard.com’ in. Op een computer kun je het DNS-adres handmatig wijzigen in de netwerkinstellingen. Voor wie liever een browseroplossing wil, is de Google Chrome Help-pagina een goede bron om te leren hoe je pop-ups en meldingen kunt uitschakelen.
Wat zegt de wet over ongewenste propaganda?
In Brazilië valt ongewenste propaganda onder het Consumentenbeschermingswetboek (Código de Defesa do Consumidor, CDC). Artikel 39 van deze wet beschouwt het als een abusieve praktijk wanneer een leverancier de consument dwingt om reclame te ontvangen zonder voorafgaande toestemming. Ook misleidende reclame, zoals nepwaarschuwingen, is verboden. Consumenten kunnen een klacht indienen bij Procon, de Braziliaanse instantie voor consumentenbescherming. In Europa is de situatie vergelijkbaar: de AVG vereist dat er toestemming wordt gegeven voordat trackingcookies worden geplaatst, en in Nederland is de Telecommunicatiewet van toepassing op cookies en soortgelijke technieken. Toch is het in de praktijk moeilijk om tegen elke ongewenste advertentie juridisch op te treden, omdat veel servers in het buitenland staan. Het is daarom verstandig om zelf maatregelen te nemen.
In het onderzoek dat voor dit artikel is gebruikt, wordt verwezen naar de Braziliaanse situatie, maar de technische oplossingen zijn universeel. Het is aan te raden om naast de technische stappen ook kritisch te blijven bij het installeren van software. Download alleen apps uit officiële winkels zoals Google Play of de App Store, en lees de machtigingen die een app vraagt. Een spelletje heeft geen toegang tot je contacten nodig. Als je verdachte reclame ziet, meld dit dan bij de beheerder van de website of bij een consumentenorganisatie.
Bronnen
AdGuard. (2023). Official Guide to Using DNS for Ad Blocking. Geraadpleegd via https://adguard.com/en/dns.html
Google Chrome Help. (2024). Remove unwanted ads, pop-ups & malware. Geraadpleegd via https://support.google.com/chrome/answer/2765944
Google Android Support. (2024). Privacy settings for ad management. Geraadpleegd via https://support.google.com/android/answer/13720755
Procon Brazil. (2023). Consumer protection against abusive advertising. Geraadpleegd via https://www.procon.gov.br/
GetAdBlock. (2024). Block unwanted ads and pop-ups across devices. Geraadpleegd via https://getadblock.com/es/
