วิธีล้างหัวพิมพ์เครื่องพิมพ์ให้สะอาด พิมพ์ชัดขึ้น

สาเหตุที่หัวพิมพ์เครื่องพิมพ์ตันและปัญหาที่ตามมา

หัวพิมพ์หรือปริ้นท์เฮดเป็นชิ้นส่วนสำคัญที่ทำหน้าที่พ่นหมึกลงบนกระดาษเพื่อสร้างตัวอักษรและภาพต่างๆ เมื่อใช้งานไประยะหนึ่ง หัวพิมพ์อาจเกิดการอุดตันจากหมึกแห้งเกาะติดภายในหัวฉีด โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากไม่ได้ใช้งานเครื่องพิมพ์เป็นเวลานาน หรือใช้หมึกคุณภาพต่ำที่มีสารระเหยสูง อาการที่บ่งบอกว่าหัวพิมพ์เริ่มมีปัญหาคือ งานพิมพ์มีเส้นขาดเป็นจังหวะ สีไม่สม่ำเสมอ หรือมีแถบสีจางพาดผ่านข้อความ ซึ่งนอกจากจะทำให้ผลงานพิมพ์ดูไม่สวยงามแล้ว ยังสิ้นเปลืองหมึกโดยเปล่าประโยชน์เนื่องจากต้องพิมพ์ซ้ำหลายครั้ง การทำความสะอาดหัวพิมพ์อย่างถูกวิธีจึงเป็นทักษะที่เจ้าของเครื่องพิมพ์ทุกคนควรรู้ เพราะช่วยยืดอายุการใช้งานของเครื่องและประหยัดค่าใช้จ่ายในการเปลี่ยนหัวพิมพ์ใหม่

เริ่มต้นด้วยซอฟต์แวร์ทำความสะอาดอัตโนมัติ

ก่อนที่จะลงมือถอดชิ้นส่วนเครื่องพิมพ์หรือใช้สารเคมีใดๆ สิ่งแรกที่ควรทำคือใช้ฟังก์ชันทำความสะอาดหัวพิมพ์ที่ติดตั้งมาในซอฟต์แวร์ของเครื่องพิมพ์โดยตรง วิธีการนี้เป็นขั้นตอนที่ปลอดภัยที่สุดและไม่ต้องใช้เครื่องมือใดๆ สำหรับระบบปฏิบัติการวินโดวส์ สามารถเข้าไปที่ Control Panel เลือก Devices and Printers จากนั้นคลิกขวาที่เครื่องพิมพ์ที่ต้องการ เลือก Printing Preferences หรือ Printer Properties แล้วมองหาปุ่ม Clean Printhead หรือ Maintenance ระบบจะทำการดูดหมึกผ่านหัวพิมพ์ด้วยแรงดันจากปั๊มภายในเพื่อละลายคราบหมึกแห้งที่อุดตันอยู่ ขั้นตอนนี้ควรทำซ้ำ 2-3 ครั้งและรออย่างน้อย 30 นาทีระหว่างรอบเพื่อให้สารทำความสะอาดออกฤทธิ์ หากฟังก์ชันซอฟต์แวร์ไม่สามารถแก้ปัญหาได้หมด แสดงว่าหัวพิมพ์มีคราบหมึกแห้งเกาะหนามากพอสมควรและจำเป็นต้องทำความสะอาดด้วยวิธีเชิงลึกต่อไป

ข้อควรรู้ก่อนทำความสะอาดหัวพิมพ์ด้วยตนเอง

การทำความสะอาดหัวพิมพ์ด้วยตนเองนั้นมีข้อควรระวังหลายประการเพื่อป้องกันความเสียหายถาวรต่อเครื่องพิมพ์ ห้ามใช้วัสดุที่มีฤทธิ์กัดกร่อนหรือเนื้อหยาบ เช่น กระดาษทราย หรือผ้าขนหนูเนื้อแข็ง เพราะจะทำให้หัวฉีดที่เป็นโลหะหรือพลาสติกบางเกิดรอยขีดข่วน ส่งผลให้หัวพิมพ์เสียหายและต้องเปลี่ยนใหม่เท่านั้น น้ำยาทำความสะอาดที่เหมาะสมที่สุดคือน้ำกลั่นผสมไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ความเข้มข้น 50 เปอร์เซ็นต์ หรือน้ำส้มสายชูขาวอ่อนๆ ห้ามใช้น้ำยาล้างจาน สารฟอกขาว หรือแอลกอฮอล์ความเข้มข้นสูงเกิน 70 เปอร์เซ็นต์ เพราะอาจกัดกร่อนชิ้นส่วนยางและพลาสติกภายในหัวพิมพ์ได้ สำหรับเครื่องพิมพ์บางรุ่น หัวพิมพ์จะถูกติดตั้งไว้กับตลับหมึกทำให้ไม่สามารถแยกชิ้นส่วนออกจากกันได้ จำเป็นต้องใช้วิธีซับหรือแช่ทั้งตลับแทนการถอดหัวพิมพ์ออกมา

วิธีการแช่หัวพิมพ์ที่ถอดออกได้

สำหรับเครื่องพิมพ์ที่ออกแบบให้หัวพิมพ์แยกออกจากตลับหมึก เช่น เครื่องพิมพ์รุ่นเก่าของเอปสันหรือแคนนอนบางรุ่น สามารถถอดหัวพิมพ์ออกมาทำความสะอาดด้วยการแช่ได้ ขั้นตอนแรกให้เปิดฝาเครื่องและเลื่อนหัวพิมพ์ไปยังตำแหน่งเปลี่ยนตลับ จากนั้นถอดตลับหมึกออกและค่อยๆ ดึงหัวพิมพ์ขึ้นตามราง ให้เตรียมภาชนะก้นแบนที่สะอาด เช่น จานแก้วหรือถาดพลาสติก จากนั้นผสมน้ำกลั่นอุ่นกับไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ในอัตราส่วน 1 ต่อ 1 ใส่ลงในภาชนะให้สูงพอที่จะท่วมหัวฉีดของหัวพิมพ์ แต่ไม่ถึงส่วนที่เป็นแผงวงจรหรือหน้าสัมผัสไฟฟ้า วางหัวพิมพ์โดยให้ด้านที่มีหัวฉีดจุ่มลงในน้ำยา แช่ทิ้งไว้ 10 ถึง 20 นาทีสำหรับคราบหมึกแห้งปานกลาง หรืออาจแช่นานถึง 1 ชั่วโมงสำหรับคราบที่แข็งมาก หลังจากแช่เสร็จ ให้นำหัวพิมพ์ขึ้นมาซับด้วยกระดาษทิชชูเนื้อนุ่มหรือผ้าไร้ขนเบาๆ เพื่อดูดหมึกและน้ำยาที่หลุดออกมา จากนั้นผึ่งให้แห้งสนิทก่อนนำไปประกอบกลับเข้าเครื่อง

รายการอุปกรณ์ที่จำเป็นสำหรับทำความสะอาดหัวพิมพ์

• น้ำกลั่นอุ่นหรือน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว
• ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ความเข้มข้น 50-70 เปอร์เซ็นต์
• ภาชนะก้นแบนสะอาด เช่น จานแก้วหรือถาดพลาสติก
• กระดาษทิชชูเนื้อนุ่มหรือผ้าไร้ขน (lint-free cloth)
• ถุงมือยางเพื่อป้องกันคราบหมึกติดมือ
• แปรงขนอ่อนขนาดเล็กสำหรับปัดฝุ่นบริเวณหัวพิมพ์

วิธีการซับหัวพิมพ์แบบรวมสำหรับตลับหมึกชนิดหัวพิมพ์ในตัว

เครื่องพิมพ์สมัยใหม่หลายรุ่น โดยเฉพาะจากค่ายเอชพีและเลนอฟ่า ออกแบบให้หัวพิมพ์ติดตั้งอยู่ภายในตลับหมึก ไม่สามารถแยกชิ้นส่วนออกจากกันได้ วิธีที่เหมาะสมสำหรับกรณีนี้คือการซับหัวพิมพ์ด้วยน้ำยาทำความสะอาด ขั้นแรกให้เตรียมกระดาษทิชชูหลายๆ แผ่นวางซ้อนกันบนพื้นราบ จากนั้นหยดน้ำยาทำความสะอาดที่เป็นน้ำกลั่นผสมแอลกอฮอล์ลงบนกระดาษให้ชุ่มแต่อย่าให้เปียกโชก ถอดตลับหมึกออกจากเครื่องแล้ววางหัวพิมพ์คว่ำหน้าลงบนกระดาษที่ชุ่มน้ำยา ทิ้งไว้ประมาณ 5-10 นาทีเพื่อให้น้ำยาดูดซับหมึกแห้งที่อุดตันอยู่ภายในหัวฉีด จากนั้นยกตลับหมึกขึ้นและใช้กระดาษสะอาดซับเบาๆ ที่บริเวณหัวฉีดเพื่อดูดหมึกและน้ำยาส่วนเกินออก ทำซ้ำจนกว่ากระดาษที่ซับจะมีรอยหมึกน้อยลง หากวิธีนี้ยังไม่เพียงพอ อาจใช้วิธีวางตลับหมึกคว่ำหน้าลงบนผ้าชุบน้ำยาแล้วเลื่อนตลับไปมาเบาๆ คล้ายการลูบเพื่อให้น้ำยาไหลเข้าสู่หัวฉีด หลังจากนั้นผึ่งตลับให้แห้งสนิทก่อนนำกลับมาใช้งาน

ตารางเปรียบเทียบวิธีการทำความสะอาดตามประเภทหัวพิมพ์

การล้างหัวพิมพ์ด้วยน้ำร้อนสำหรับรุ่นเก่าที่ถอดหัวพิมพ์ได้

สำหรับเครื่องพิมพ์แคนนอนรุ่นเก่าที่สามารถถอดหัวพิมพ์ออกมาได้ มีอีกวิธีหนึ่งที่ได้รับความนิยมคือการใช้น้ำร้อนล้างผ่านหัวฉีด วิธีการนี้เหมาะสำหรับคราบหมึกแห้งที่แข็งมากจนน้ำยาแอลกอฮอล์ไม่สามารถละลายได้ ให้ต้มน้ำเปล่าให้ร้อนจัดแต่ห้ามเดือดจัด เพราะน้ำเดือดจัดจะทำให้พลาสติกและชิ้นส่วนภายในหัวพิมพ์ละลายหรือเสียรูปได้ ปล่อยให้น้ำร้อนลดความร้อนลงเล็กน้อยจนพออุ่นแตะได้ จากนั้นใช้กระบอกฉีดยาหรือหลอดหยดดูดน้ำร้อนแล้วฉีดเข้าที่หัวฉีดของหัวพิมพ์โดยตรง โดยฉีดจากด้านบนให้ไหลผ่านรูหัวฉีดลงมาด้านล่าง หรืออาจใช้วิธีก๊อกน้ำเปิดน้ำอุ่นไหลผ่านเบาๆ จนกว่าน้ำที่ไหลออกมาจะใสไม่มีคราบหมึกปน หลังจากนั้นใช้ผ้าไร้ขนซับน้ำออกและผึ่งให้แห้งสนิท ข้อควรระวังสำคัญคือห้ามใช้หัวพิมพ์ขณะที่ยังเปียกอยู่ เพราะอาจทำให้ไฟฟ้าลัดวงจรและทำให้เครื่องพิมพ์เสียหายถาวรได้

สาเหตุอื่นที่ทำให้หัวพิมพ์ตันและวิธีป้องกัน

นอกจากหมึกแห้งแล้ว สาเหตุที่ทำให้หัวพิมพ์ตันบ่อยครั้งมาจากการใช้หมึกแท้หรือหมึกทดแทนคุณภาพต่ำที่มีสารเคมีไม่คงตัว หรือการเปลี่ยนตลับหมึกบ่อยครั้งจนฟองอากาศเข้าสู่ระบบท่อหมึก อีกปัจจัยหนึ่งคือการวางเครื่องพิมพ์ในที่ที่มีอากาศร้อนจัดหรือมีฝุ่นละอองมาก ซึ่งจะเร่งให้หมึกแห้งตัวเร็วขึ้น การป้องกันที่ดีที่สุดคือการใช้งานเครื่องพิมพ์อย่างสม่ำเสมอ โดยพิมพ์งานอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งเพื่อให้หมึกไหลเวียนผ่านหัวพิมพ์ตลอดเวลา หากจำเป็นต้องไม่ใช้เครื่องพิมพ์นานเกิน 2 สัปดาห์ ควรถอดหัวพิมพ์ออกมาเก็บในภาชนะที่ปิดสนิทหรือคลุมเครื่องด้วยผ้าที่กันฝุ่นได้ สำหรับเครื่องพิมพ์ที่ใช้ระบบหมึกเติม ควรเลือกหมึกที่มีความหนืดเหมาะสมและไม่ปล่อยให้หมึกแห้งในถังเติมนานเกินไป

ขั้นตอนการตรวจสอบผลลัพธ์หลังทำความสะอาด

หลังจากทำความสะอาดหัวพิมพ์เสร็จเรียบร้อยแล้ว ควรทดสอบคุณภาพการพิมพ์ด้วยการพิมพ์หน้าทดสอบจากฟังก์ชันในซอฟต์แวร์ของเครื่องพิมพ์ ดูว่าสีทุกสียังคงพิมพ์ออกมาสมบูรณ์ ไม่มีเส้นขาดหรือสีจางผิดปกติ หากยังพบว่ามีปัญหาให้ลองทำความสะอาดซ้ำอีกครั้ง อย่างไรก็ตาม หากทำความสะอาดด้วยวิธีต่างๆ หลายครั้งแล้วยังไม่ได้ผล อาจเป็นไปได้ว่าหัวพิมพ์เสียหายถาวรจากคราบหมึกที่แข็งตัวจนไม่สามารถละลายได้ หรือชิ้นส่วนภายในเกิดการชำรุด การเปลี่ยนหัวพิมพ์ใหม่หรือนำเครื่องไปซ่อมที่ศูนย์บริการอาจเป็นทางเลือกสุดท้ายที่คุ้มค่ากว่าการเสียเวลาและเสียหมึกไปกับการทำความสะอาดไม่สำเร็จ

ข้อควรระวังด้านความปลอดภัย

ในขณะทำความสะอาดหัวพิมพ์ ควรสวมถุงมือเพื่อป้องกันคราบหมึกติดมือซึ่งอาจทำให้เกิดอาการระคายเคืองผิวหนังได้ เนื่องจากหมึกพิมพ์มีสารเคมีบางชนิดที่อาจเป็นอันตรายหากสัมผัสเป็นเวลานาน ควรทำงานในบริเวณที่อากาศถ่ายเทได้ดี โดยเฉพาะเมื่อใช้ไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ซึ่งมีกลิ่นระเหยรุนแรง หลีกเลี่ยงการสูดดมไอระเหยโดยตรง และไม่ควรใช้น้ำยาทำความสะอาดใกล้เปลวไฟเพราะแอลกอฮอล์เป็นสารไวไฟ สำหรับเครื่องพิมพ์ที่ใช้พลังงานไฟฟ้า ควรถอดปลั๊กออกทุกครั้งก่อนทำการถอดชิ้นส่วนใดๆ เพื่อป้องกันไฟฟ้าดูด นอกจากนี้ ไม่ควรใช้ของมีคมเช่นเข็มหรือลวดขนาดเล็กแหย่เข้าไปในหัวฉีดเด็ดขาด เพราะจะทำให้หัวฉีดเสียหายแบบถาวร วิธีการที่ปลอดภัยที่สุดคือการใช้ความร้อนและสารละลายเพียงเท่านั้น

เมื่อใดควรเปลี่ยนหัวพิมพ์ใหม่แทนการทำความสะอาด

หากหัวพิมพ์ยังคงมีปัญหาแม้จะลองทำความสะอาดด้วยทุกวิธีแล้ว นั่นเป็นสัญญาณว่าหัวพิมพ์เสื่อมสภาพหรือมีรอยแตกขนาดเล็กที่มองไม่เห็น โดยเฉพาะในเครื่องพิมพ์ที่ใช้งานมามากกว่า 3 ปี การเปลี่ยนหัวพิมพ์ใหม่อาจคุ้มค่ากว่าการเสียเวลาและเสียหมึกในการลองทำความสะอาดซ้ำแล้วซ้ำเล่า ราคาหัวพิมพ์ทดแทนมีตั้งแต่หลักร้อยถึงหลักพันบาท ขึ้นอยู่กับรุ่นของเครื่องพิมพ์ ขณะที่เครื่องพิมพ์รุ่นใหม่บางรุ่นมีค่าซ่อมแพงจนแนะนำให้ซื้อเครื่องใหม่ทั้งเครื่องมากกว่า ผู้ใช้งานควรเปรียบเทียบระหว่างค่าใช้จ่ายในการเปลี่ยนหัวพิมพ์กับการซื้อเครื่องพิมพ์ใหม่ที่มาพร้อมหัวพิมพ์ใหม่และการรับประกัน

แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม

ข้อมูลในบทความนี้รวบรวมจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือหลายแห่ง ได้แก่ HP Tech Takes ซึ่งแนะนำขั้นตอนการใช้ซอฟต์แวร์ทำความสะอาดก่อนวิธีอื่น และ Ricoh USA ที่ให้คำแนะนำเกี่ยวกับวิธีการแช่หัวพิมพ์ด้วยน้ำกลั่นผสมแอลกอฮอล์ นอกจากนี้ยังมีข้อมูลจาก Lenovo ที่เน้นการหลีกเลี่ยงวัสดุที่มีฤทธิ์กัดกร่อน รวมถึง Piezography และ LD Products ที่กล่าวถึงวิธีการซับหัวพิมพ์แบบรวม ตลอดจน Canon Support ที่แนะนำการใช้น้ำร้อนในการล้างหัวพิมพ์รุ่นเก่า สำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาเพิ่มเติมสามารถดูรายละเอียดจากเว็บไซต์ hp.com/sg-en/shop/tech-takes/post/how-to-clean-printhead และ support.usa.canon.com/kb/s/article/ART117007 ได้โดยตรง