Ontstekingsremmer: werking, gebruik en bijwerkingen

Wat is een ontstekingsremmer?

Ontstekingsremmers, ook wel antiflogistica genoemd, zijn stoffen die ontstekingen in het lichaam tegengaan. Een ontsteking is een natuurlijke reactie van het immuunsysteem op weefselbeschadiging, infectie of irritatie. Deze reactie uit zich in roodheid, zwelling, warmte, pijn en functieverlies. Ontstekingsremmers verminderen deze symptomen door de onderliggende biologische processen te beïnvloeden. Ze worden wereldwijd gebruikt bij een breed scala aan aandoeningen, van hoofdpijn tot chronische gewrichtsontstekingen.

Ontstekingsremmers zijn onder te verdelen in twee hoofdgroepen: niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAIDs) en corticosteroïden (steroïdale ontstekingsremmers). Beide groepen werken op verschillende manieren, maar hebben als gemeenschappelijk doel het dempen van de ontstekingsreactie. Het is belangrijk om te weten dat ontstekingsremmers niet altijd de oorzaak van de ontsteking wegnemen; ze verlichten vooral de symptomen.

Hoofdklassen ontstekingsremmers

De twee belangrijkste klassen ontstekingsremmers zijn NSAIDs en corticosteroïden. NSAIDs zijn de meest gebruikte groep en omvatten geneesmiddelen zoals aspirine, ibuprofen, naproxen en diclofenac. Ze worden vaak zonder recept verkrijgbaar en worden gebruikt tegen pijn, koorts en ontstekingen. Corticosteroïden, zoals prednison, zijn krachtiger en worden meestal op recept voorgeschreven bij ernstige of chronische ontstekingen, bijvoorbeeld bij astma, reuma of auto-immuunziekten.

Hieronder een overzicht van de belangrijkste kenmerken van beide klassen in een tabel:

Naast deze twee hoofdgroepen bestaan er ook andere middelen met ontstekingsremmende eigenschappen, zoals paracetamol (dat vooral pijnstillend en koortswerend werkt, maar nauwelijks ontstekingsremmend) en sommige natuurlijke stoffen zoals curcumine of omega-3-vetzuren. Deze vallen echter niet onder de klassieke indeling van ontstekingsremmers zoals hier beschreven.

Werkingsmechanisme van ontstekingsremmers

Ontstekingsremmers grijpen in op de biologische processen die een ontsteking veroorzaken. Bij een ontsteking komen er stoffen vrij, zoals prostaglandinen, cytokinen en histamine, die de bloedvaten verwijden en witte bloedcellen aantrekken. Dit leidt tot roodheid, zwelling en pijn. NSAIDs remmen de aanmaak van prostaglandinen door de enzymen cyclo-oxygenase 1 (COX-1) en cyclo-oxygenase 2 (COX-2) te blokkeren. Prostaglandinen zijn verantwoordelijk voor pijn en ontsteking, maar ook voor bescherming van het maagslijmvlies en bloedstolling. Daarom kunnen NSAIDs bij langdurig gebruik maagproblemen en bloedingen veroorzaken.

Corticosteroïden werken op een andere manier. Ze dringen de cel binnen en beïnvloeden de genexpressie, waardoor de productie van ontstekingsbevorderende stoffen wordt geremd en de productie van ontstekingsremmende stoffen wordt gestimuleerd. Dit maakt ze zeer effectief bij ernstige ontstekingen, maar ook gevoelig voor bijwerkingen bij langdurig gebruik.

Het is belangrijk om te begrijpen dat beide typen ontstekingsremmers de oorzaak van de ontsteking niet wegnemen. Ze verlichten alleen de symptomen. Daarom is het bij aanhoudende klachten noodzakelijk om een arts te raadplegen voor een juiste diagnose en behandeling.

Veelvoorkomend gebruik van ontstekingsremmers

Ontstekingsremmers worden ingezet bij een breed scala aan aandoeningen. Hieronder volgt een lijst met veelvoorkomende toepassingen:

• Hoofdpijn en migraine
• Spier- en gewrichtspijn, bijvoorbeeld bij artrose of reuma
• Menstruatiepijn (dysmenorroe)
• Tandpijn na een ingreep
• Koorts bij infecties zoals griep of verkoudheid
• Postoperatieve pijn en zwelling
• Sportblessures zoals verrekkingen en kneuzingen
• Chronische ontstekingsziekten zoals colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn (meestal corticosteroïden)

NSAIDs zoals ibuprofen en aspirine zijn vaak de eerste keus bij lichte tot matige pijn en koorts. Ze werken snel en zijn gemakkelijk verkrijgbaar. Corticosteroïden worden meestal pas ingezet wanneer NSAIDs niet voldoende werken of bij ernstige ontstekingen die het hele lichaam treffen.

Het gebruik van ontstekingsremmers moet altijd worden afgestemd op de ernst van de klachten en de duur van de behandeling. Voor kortdurend gebruik, zoals bij een acute verkoudheid of hoofdpijn, zijn NSAIDs over het algemeen veilig. Bij chronisch gebruik, zoals bij reuma, is medisch toezicht noodzakelijk.

Bijwerkingen van ontstekingsremmers

Geen enkel medicijn is zonder bijwerkingen, en ontstekingsremmers vormen hierop geen uitzondering. NSAIDs kunnen maagklachten veroorzaken, zoals brandend maagzuur, misselijkheid en maagzweren. Dit komt doordat COX-1, het enzym dat bescherming biedt aan het maagslijmvlies, wordt geremd. Bij langdurig gebruik of hoge dosissen neemt het risico op maagbloedingen toe. Daarnaast kunnen NSAIDs de nierfunctie aantasten, vooral bij mensen met bestaande nierproblemen of uitdroging. Ook het risico op hart- en vaatziekten, zoals een hartinfarct of beroerte, kan toenemen, met name bij sommige NSAIDs zoals diclofenac en coxib-remmers.

Corticosteroïden hebben een ander bijwerkingenprofiel. Bij kortdurend gebruik (bijvoorbeeld enkele dagen) zijn ze over het algemeen veilig. Bij langdurig gebruik kunnen ze leiden tot gewichtstoename, botontkalking (osteoporose), spierzwakte, verhoogde bloedsuikerspiegel, hoge bloeddruk, stemmingswisselingen en een verzwakt immuunsysteem, waardoor infecties makkelijker ontstaan. Daarom schrijven artsen corticosteroïden alleen voor als het echt nodig is, en altijd in de laagst mogelijke dosering voor de kortst mogelijke tijd.

Het is essentieel om de bijwerkingen af te wegen tegen de voordelen. Voor veel mensen wegen de verlichting van pijn en ontsteking op tegen de risicos, vooral bij kortdurend gebruik. Maar voor kwetsbare groepen, zoals ouderen, mensen met maagzweren, nierproblemen of hartziekten, is voorzichtigheid geboden.

Veiligheid en verantwoord gebruik

Ontstekingsremmers zijn effectief en veilig wanneer ze worden gebruikt zoals voorgeschreven. Voor NSAIDs geldt dat ze zonder recept verkrijgbaar zijn in veel landen, zoals Nederland en België. Dit betekent niet dat ze zonder risico zijn. Gebruik ze altijd volgens de aanbevolen dosering op de verpakking of zoals geadviseerd door een arts. Overschrijd de maximale dagdosering niet en gebruik ze niet langer dan enkele dagen zonder medisch advies. Bij aanhoudende pijn of koorts is het verstandig om een arts te raadplegen.

Voor corticosteroïden geldt dat ze alleen op recept verkrijgbaar zijn. Het abrupt stoppen met corticosteroïden na langdurig gebruik kan gevaarlijk zijn omdat het lichaam dan te weinig eigen cortisol aanmaakt. Daarom moeten ze altijd worden afgebouwd onder begeleiding van een arts.

Een belangrijk aandachtspunt is het combineren van verschillende ontstekingsremmers. Neem nooit twee verschillende NSAIDs tegelijk, omdat dit het risico op bijwerkingen verhoogt. Ook moet u voorzichtig zijn met alcohol, omdat dit de kans op maagbloedingen vergroot. Lees altijd de bijsluiter en raadpleeg bij twijfel een apotheker of arts.

Voor meer gedetailleerde informatie over de werking en risicos van NSAIDs kunt u terecht op Wikipedia over NSAIDs. Ook een betrouwbare bron voor patiënteninformatie is Patient.info over ontstekingsremmende pijnstillers.

Referenties

De informatie in dit artikel is gebaseerd op de volgende bronnen:

Wikipedia – Anti-inflammatory. Beschikbaar op: https://en.wikipedia.org/wiki/Anti-inflammatory

Wikipedia – Nonsteroidal anti-inflammatory drug. Beschikbaar op: https://en.wikipedia.org/wiki/Nonsteroidal_anti-inflammatory_drug

FCF Unicamp – Como funcionam os anti-inflamatórios? Beschikbaar op: https://www.fcf.unicamp.br/2018/08/10/como-funcionam-os-anti-inflamatorios/

Patient.info – Anti-inflammatory Tablets (NSAIDs). Beschikbaar op: https://pt.patient.info/treatment-medication/painkillers/anti-inflammatory-painkillers?lang=null

Anglo.med.br – Anti-inflamatórios: riscos e benefícios. Beschikbaar op: https://angelo.med.br/blog/anti-inflamatorios-riscos-e-beneficios/