Wat is de calciumscore?
De calciumscore, ook wel escore de calcio genoemd, is een medische test die de hoeveelheid kalk in de kransslagaders meet. Deze slagaders voorzien het hart van zuurstofrijk bloed. Door een lage dosis CT-scan te maken zonder contrastvloeistof, wordt de opbouw van calcium in de vaatwanden zichtbaar. Dit calcium is een directe aanwijzing voor aderverkalking, ook wel atherosclerose genoemd. De test is niet-invasief en duurt slechts enkele minuten. Het resultaat wordt uitgedrukt in een getal dat het risico op hart- en vaatziekten voorspelt.
Het primaire doel van de calciumscore is om verborgen schade aan de slagaders op te sporen voordat er klachten ontstaan. Een hoog calciumgehalte betekent niet dat u direct een hartaanval krijgt, maar het wijst wel op een verhoogd risico. De test wordt vooral aangeraden voor mensen met een gemiddeld risico op hartproblemen, zoals bepaald door standaard risicofactoren zoals leeftijd, bloeddruk en cholesterol. Door de calciumscore te bepalen, kunnen artsen een nauwkeuriger beeld krijgen van de werkelijke toestand van uw bloedvaten.
Hoe wordt de calciumscore gemeten?
De meting gebeurt met een speciale CT-scanner die uw hart in beeld brengt. U ligt op een tafel terwijl de scanner beelden maakt van uw kransslagaders. Er wordt geen contrastmiddel gebruikt, wat de test veilig maakt voor mensen met een allergie of nierproblemen. De computer berekent vervolgens de calciumscore op basis van de Agatston-score. Deze score weegt zowel de dichtheid van het calcium, gemeten in Hounsfield-eenheden, als de oppervlakte van de verkalking. Hoe hoger de dichtheid en hoe groter het gebied, hoe hoger de score.
Het resultaat is een getal, maar de interpretatie hangt af van uw leeftijd en geslacht. Een score van 0 is het beste resultaat en wijst op afwezigheid van meetbaar calcium. Vanaf 1 duidt de score op een beginnende verkalking. De test wordt aanbevolen voor mannen ouder dan 40 jaar en vrouwen ouder dan 50 jaar met een tussenliggend risico op hartziekten. Het is belangrijk om te weten dat de calciumscore geen beeld geeft van vernauwingen, maar wel van de totale hoeveelheid plaque in de slagaders.
- Score 0: Zeer laag risico, geen meetbare aderverkalking.
- Score 1 tot 99: Mild risico, kleine hoeveelheid calcium aanwezig.
- Score 100 tot 299: Matig risico, aanzienlijke verkalking.
- Score 300 of hoger: Hoog risico, ernstige aderverkalking met hoge kans op hartproblemen.
Wat betekent een afwijkende calciumscore?
Een calciumscore boven de 100 vraagt om actie. Dit betekent dat er al een aanzienlijke ophoping van calcium in uw kransslagaders is, wat duidt op gevorderde aderverkalking. Mensen met een score van 100 of hoger hebben een verhoogd risico op een hartinfarct of andere cardiovasculaire voorvallen in de komende 5 tot 10 jaar. Het is echter geen doodvonnis; het is een signaal om uw leefstijl en medicatie aan te passen. Artsen zullen vaak een statine voorschrijven om het cholesterol te verlagen en de plaque te stabiliseren.
Voor mensen met diabetes ligt de drempel lager. Bij hen wordt al een score van 10 of hoger als significant beschouwd. Diabetes versnelt aderverkalking, waardoor zelfs kleine hoeveelheden calcium gevolgen kunnen hebben. De calciumscore helpt om het risico per individu te bepalen, in plaats van generalisaties op basis van diabetes alleen. Bij een score onder de 100 wordt vaak geadviseerd om de test na 5 jaar te herhalen, tenzij er nieuwe risicofactoren ontstaan.
Rol van de calciumscore in de preventie
De calciumscore is een krachtig hulpmiddel bij het voorkomen van hartziekten. Volgens de richtlijnen van de American College of Cardiology en de American Heart Association wordt de test aanbevolen voor mensen van 40 tot 75 jaar met een tussenliggend risico, berekend met standaardformules. Dit risico ligt tussen 5 en 20 procent in de komende 10 jaar. Door de calciumscore te bepalen, kunt u voorkomen dat u onnodig medicijnen slikt of juist te laat met behandeling begint.
Een lage score kan geruststellend zijn. Als uw score 0 is, is de kans op een hartinfarct in de komende 5 tot 10 jaar zeer klein, zelfs bij aanwezigheid van risicofactoren zoals roken of hoge bloeddruk. Dit biedt een kans om te focussen op leefstijlverandering zonder direct medicatie nodig te hebben. Aan de andere kant kan een hoge score aanleiding zijn voor intensievere behandeling. Soms wordt een hartkatheterisatie of inspanningstest toegevoegd om de bloedstroom verder te controleren. Meer informatie over de interpretatie van scores vindt u bij Hospital Ascires.
Behandeling op basis van de calciumscore
De behandelstrategie hangt sterk af van uw calciumscore. Bij een score lager dan 100 is het voordeel van statines meestal beperkt, tenzij u andere risicofactoren heeft. De nadruk ligt dan op een gezonde voeding, voldoende beweging en stoppen met roken. Voor mensen met een score van 100 of hoger is statinetherapie de standaard, ondersteund door sterk bewijs. Deze medicijnen verlagen niet alleen het cholesterol, maar stabiliseren ook de plaque, waardoor deze minder snel scheurt.
Bij een zeer hoge score, bijvoorbeeld boven de 300, kan de arts overwegen om naast statines ook aspirine voor te schrijven. Dit verkleint het risico op bloedstolsels die een hartaanval kunnen veroorzaken. Het is belangrijk om te weten dat de calciumscore geen directe maat is voor de ernst van vernauwingen, maar wel voor de totale ziektelast. Uw arts zal op basis van uw score en algemene gezondheid een persoonlijk plan opstellen. Voor een gedetailleerde uitleg over de drempelwaarden en behandelopties verwijzen we naar Medway.
Voor- en nadelen van de calciumtest
De calciumscore heeft duidelijke voordelen, maar ook beperkingen. Het grootste voordeel is dat het een directe meting geeft van subklinische atherosclerose, dus aderverkalking die nog geen klachten veroorzaakt. Hierdoor kunnen mensen met een hoog risico tijdig worden behandeld. De test is snel, pijnloos en vergt geen voorbereiding. Het resultaat is objectief en reproduceerbaar, wat het een betrouwbaar instrument maakt voor risicostratificatie.
Een nadeel is dat de test niet geschikt is voor iedereen. Mensen met een laag risico op hartziekten hebben er zelden baat bij, omdat een lage score vaak al voorspelbaar is. Ook de stralingsbelasting, hoewel laag, is een punt van overweging bij herhaalde metingen. Daarnaast geeft de calciumscore geen informatie over niet-verkalkte plaque, die eveneens gevaarlijk kan zijn. Tot slot is de test niet overal vergoed, afhankelijk van uw zorgverzekering.
| Calciumscore | Risiconiveau | Aanbevolen actie |
|---|---|---|
| 0 | Zeer laag | Leefstijladvies; herhaling na 5 jaar |
| 1-99 | Mild | Leefstijloptimalisatie; overweeg statine bij diabetes |
| 100-299 | Matig | Start statine; jaarlijkse controle |
| 300 of hoger | Hoog | Intensieve medicatie + cardioloog raadplegen |
Wie komt in aanmerking voor de calciumscore?
Niet iedereen heeft deze test nodig. De calciumscore is het nuttigst voor mensen met een tussenliggend cardiovasculair risico, zoals berekend met de SCORE-tabel of Framingham-risicoscore. Dit zijn vaak mannen boven de 40 of vrouwen boven de 50 met factoren zoals roken, hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol of diabetes. Ook mensen met een familiegeschiedenis van vroege hartziekten kunnen baat hebben bij de test, ongeacht hun berekende risico.
Mensen met een laag risico, zoals jonge sporters zonder risicofactoren, hebben zelden een calciumscore nodig. Hetzelfde geldt voor mensen die al bewezen hartziekten hebben, zoals een eerdere hartaanval of stent. In die gevallen is de diagnose al gesteld en voegt de test weinig toe. Overleg met uw huisarts of cardioloog of de test zinvol is. Het is een aanvulling op, geen vervanging van, bestaande risicoberekeningen.
Hoe bereid u zich voor op de test?
De voorbereiding voor een calciumscore is eenvoudig. U hoeft niet nuchter te zijn, maar het is verstandig om cafeïne te vermijden op de dag van de test. Cafeïne kan uw hartslag versnellen, wat de beeldkwaliteit vermindert. Draag gemakkelijke kleding zonder metaal, zoals ritsen of knopen, omdat metaal de scan kan verstoren. Laat sieraden, horloges en piercings thuis. U wordt gevraagd om stil te liggen terwijl de scanner beelden maakt.
De test zelf duurt ongeveer 10 tot 15 minuten. U hoort de scanner draaien, maar het is niet pijnlijk. Na afloop kunt u direct naar huis of aan het werk. De resultaten worden binnen een paar dagen met u besproken. Uw arts zal de score uitleggen en samen met u een plan maken. Als u medicijnen gebruikt, overleg dan vooraf of u deze tijdelijk moet stoppen. In de meeste gevallen is dat niet nodig.
Veelgestelde vragen over de calciumscore
Mensen vragen zich vaak af of de calciumscore hetzelfde is als een hartkatheterisatie. Het antwoord is nee. Een hartkatheterisatie kijkt naar vernauwingen en gebruikt contrastvloeistof, terwijl een calciumscore alleen de calcificatie meet. De calciumscore is een screeningsinstrument, geen diagnostische test voor blokkades. Het voorspelt het risico op toekomstige gebeurtenissen, niet de huidige doorbloeding.
Een andere vraag is of de score kan dalen door behandeling. Helaas neemt calcium in de slagaders niet af, het kan alleen stabiliseren of langzaam toenemen. Behandeling met statines voorkomt verdere opbouw en vermindert het risico op ontsteking en scheuren van plaque. Daarom blijft de calciumscore stabiel of stijgt licht, terwijl uw hartbescherming verbetert. Het is een marker van schade uit het verleden, maar uw toekomst wordt beter door de juiste therapie.
Referenties
Voor dit artikel is gebruikgemaakt van informatie van de volgende bronnen: Hospital Ascires over de definitie en toepassing van de calciumscore, Medway over de risicostratificatie en behandelrichtlijnen, Star Med over de Agatston-berekening, en de Federação Brasileira de Cardiologie en Atlas Salud voor de classificatie van scores. Raadpleeg deze bronnen voor gedetailleerde medische onderbouwing.
