Wat is een strafblad en hoe vraag je het op in Nederland?
Een strafblad, officieel een uittreksel uit het Justitieel Documentatiesysteem genoemd, is een overzicht van justitiële gegevens die door het Openbaar Ministerie en de rechtbanken worden bijgehouden. Het bevat informatie over strafbare feiten waarbij iemand is veroordeeld, maar ook zaken die zijn geseponeerd of waarbij de verdachte is vrijgesproken kunnen erop voorkomen. In Nederland beheert de Justitiële Informatiedienst de gegevens en verstrekt het strafblad via de Dienst Justis. Het opvragen van een strafblad kan om verschillende redenen nodig zijn, zoals bij een sollicitatie, een visumaanvraag of voor een vrijwilligersfunctie met kwetsbare groepen. Iedere Nederlander heeft het recht om zijn eigen strafblad op te vragen, maar werkgevers en andere instanties hebben hiervoor toestemming nodig of een wettelijke grondslag.
Het opvragen van een strafblad kan op twee manieren. U kunt online een verzoek indienen via de website van Justis met uw DigiD, of u vraagt een schriftelijk uittreksel aan per post. De verwerkingstijd is doorgaans enkele dagen tot twee weken. Het uittreksel toont alleen de gegevens die op dat moment relevant zijn, zoals veroordelingen die nog niet zijn verwijderd. Het is belangrijk om te weten dat niet alle gegevens voor altijd blijven staan. Wetten zoals de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens bepalen hoe lang informatie bewaard blijft. Het strafblad is een privacygevoel gegeven, dus het opvragen ervan moet zorgvuldig gebeuren.
Welke gegevens staan er op een strafblad?
Op een strafblad staan alle strafbare feiten die tot een rechterlijke uitspraak of een strafbeschikking hebben geleid, inclusief de strafmaat of maatregel. Ook zaken die zonder veroordeling zijn afgedaan, zoals een sepot, kunnen worden geregistreerd, maar deze worden na verloop van tijd verwijderd. De registratie omvat persoonlijke gegevens zoals naam, geboortedatum en adres, maar ook de aard van het delict, de datum van de uitspraak en de opgelegde straf. Het strafblad is niet openbaar inzichtelijk voor derden, maar instanties zoals de politie, het Openbaar Ministerie en de reclassering hebben toegang voor hun werk. Bij een Verklaring Omtrent het Gedrag wordt alleen gekeken naar relevante delicten voor de specifieke functie of het doel waarvoor de VOG wordt aangevraagd.
De inhoud van een strafblad varieert per situatie, maar een overzicht geeft duidelijkheid. Hieronder staat een tabel met voorbeeldregistraties die kunnen voorkomen:
| Soort registratie | Voorbeeld delict | Bewaartermijn | Gevolg voor strafblad |
|---|---|---|---|
| Veroordeling tot gevangenisstraf | Diefstal met geweld | 20 jaar | Blijft staan tot verwijdering |
| Geldboete | Openbare dronkenschap | 5 jaar | Wordt verwijderd na termijn |
| Sepot wegens gebrek aan bewijs | Vernieling | 5 jaar | Wordt na 5 jaar verwijderd |
| Strafbeschikking | Rijden zonder rijbewijs | 5 jaar | Wordt verwijderd na termijn |
Het is cruciaal om te weten dat elke registratie een bewaartermijn heeft. Deze termijnen zijn vastgelegd in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en het Besluit justitiële gegevens. Na het verstrijken van deze termijn wordt de registratie vernietigd, tenzij het delict nog relevant is voor de veiligheid of voor toekomstige procedures. Het opvragen van een strafblad toont dus alleen de actuele gegevens op dat moment.
Wat zijn de gevolgen van een strafblad?
Een strafblad kan ingrijpende gevolgen hebben voor verschillende aspecten van het leven. Werkgevers voeren vaak een screening uit via een Verklaring Omtrent het Gedrag, waarbij een strafblad een belemmering kan zijn voor een baan, vooral in sectoren zoals financiële dienstverlening, onderwijs of gezondheidszorg. Uit recente Amerikaanse cijfers blijkt dat meer dan 27 procent van de mensen met een strafblad werkloos is, wat aantoont dat een strafblad een serieuze barrière op de arbeidsmarkt vormt. In Nederland zijn er geen exacte cijfers, maar ook hier ervaren mensen met een strafblad moeilijkheden bij sollicitaties. Daarnaast kan een strafblad invloed hebben op visumaanvragen, omdat landen zoals de Verenigde Staten en Canada vaak een uittreksel eisen.
Verder kan een strafblad gevolgen hebben voor vrijwilligerswerk, zoals bij sportclubs of scouting, waarbij een VOG vereist is om met kinderen te werken. Ook voor het verkrijgen van bepaalde vergunningen, zoals een horecavergunning of een wapenvergunning, kan een strafblad een obstakel zijn. In het uiterste geval kan een strafblad leiden tot uitsluiting van bepaalde rechten, zoals het actief kiesrecht, hoewel dat in Nederland alleen gebeurt bij een rechterlijke maatregel. De impact is niet alleen juridisch, maar ook sociaal en psychologisch, omdat het stigma van een strafblad lang kan nawerken.
Hoe lang blijft een strafblad zichtbaar en kan het worden verwijderd?
De zichtbaarheid van een strafblad hangt af van de bewaartermijn per delict. Lichtere overtredingen zoals verkeersboetes worden na een paar jaar verwijderd, terwijl zware misdrijven zoals moord of verkrachting tot twintig jaar of langer blijven staan. Na het verstrijken van de termijn wordt de registratie automatisch vernietigd, tenzij er een nieuwe veroordeling bijkomt. Het is mogelijk om een verzoek tot verwijdering in te dienen bij het Openbaar Ministerie, maar alleen als de wettelijke termijn is verstreken. In sommige gevallen kan een rechter worden gevraagd om een strafblad te wissen, bijvoorbeeld als het delict niet meer relevant is voor de veiligheid.
In de Verenigde Staten zijn er initiatieven zoals de Clean Slate Initiative, die automatische verwijdering van bepaalde strafbladen mogelijk maken in dertien staten en Washington D.C. Dit is een trend die wereldwijd aandacht krijgt. In Nederland is er geen algemene automatische verwijdering, maar wel de mogelijkheid om een strafblad te laten wissen na een periode van goed gedrag. Het is raadzaam om juridisch advies in te winnen als u overweegt een verzoek tot verwijdering in te dienen, omdat de procedures per delict verschillen.
Hieronder een lijst met belangrijke punten over verwijdering van strafbladgegevens:
- Bewaartermijnen variëren van 2 jaar (lichte overtredingen) tot 30 jaar (ernstige misdrijven)
- Automatische verwijdering na termijn, tenzij nieuwe registratie
- Verzoek tot verwijdering mogelijk bij Openbaar Ministerie na termijn
- Rechter kan op verzoek verwijdering bevelen in bijzondere omstandigheden
- VOG-aanvragen kunnen leiden tot weigering, maar niet alle delicten zijn relevant
Het is belangrijk om te weten dat een strafblad niet altijd permanent is. Met goed gedrag en juridische hulp kan een strafblad worden opgeruimd, waardoor de kansen op werk en andere zaken verbeteren. Mensen die hun strafblad willen opvragen, kunnen dit eenvoudig doen via de website van Justis.
Wat zijn de regels voor werkgevers die een strafblad willen inzien?
Werkgevers kunnen niet zomaar een strafblad inzien van een sollicitant. In Nederland is het alleen toegestaan om een Verklaring Omtrent het Gedrag aan te vragen, die alleen relevante delicten toont voor de functie. Een werkgever mag geen volledig strafblad opvragen, tenzij er een wettelijke plicht is, zoals bij functies in de kinderopvang of in de financiële sector. De Privacywetgeving is hier strikt: een werkgever moet toestemming hebben van de sollicitant en mag de gegevens alleen gebruiken voor het beoordelen van de geschiktheid. Als een sollicitant geen VOG kan krijgen, betekent dat niet automatisch dat hij een strafblad heeft, maar het kan een indicatie zijn.
Het is ook belangrijk dat werkgevers niet discrimineren op basis van een strafblad. De Algemene Verordening Gegevensbescherming en de Wet gelijke behandeling verbieden onderscheid zonder goede reden. Werkgevers moeten beoordelen of het delict echt relevant is voor de functie, zoals een financieel delict voor een boekhouder. In de Verenigde Staten hebben ongeveer 80 miljoen volwassenen een strafblad, oftewel 1 op de 3 volwassenen, wat aantoont dat strafbladen wijdverbreid zijn. In Nederland is het percentage lager, maar nog steeds aanzienlijk. Werkgevers die zorgvuldig omgaan met strafbladen kunnen voorkomen dat ze talent mislopen.
Meer informatie over de rechten bij het opvragen van een strafblad door werkgevers is te vinden op de site van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Referenties
De informatie in dit artikel is gebaseerd op verschillende bronnen. De cijfers over strafbladen in de Verenigde Staten komen uit rapporten van The Sentencing Project en DataProt. De Clean Slate Initiative wordt genoemd in het kader van automatische verwijdering. De Nederlandse wetgeving over strafbladen is gebaseerd op de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en het Besluit justitiële gegevens, zoals gepubliceerd door de Rijksoverheid. Ook is gebruikgemaakt van informatie van de Dienst Justis over het opvragen van strafbladen en de Verklaring Omtrent het Gedrag. Voor de privacyregels is de Algemene Verordening Gegevensbescherming geraadpleegd.
